Dễ người khó ta?
Nhưng năm gần đây khi thị
trường điện ảnh ở Việt Nam được mở rộng với hàng loạt nhà phát hành tư
nhân lớn, số lương phim quốc tế chiếu hàng năm luôn tăng, hiện ở mức
trên 100 phim thì người ta thấy có vẻ như Hội đồng duyệt phim quốc gia
khá thoáng trong cách kiểm duyệt phim ngoại nhập.
Tất cả những phim Hollywood được dán nhãn NC-16 (cấm trẻ em dưới 16 tuổi) đều được chiếu tại VN, gần đây nhất có thể kể: Dead man down (Kẻ báo thù), Dark skies (Bầu trời đen), The last stand (Chốt chặn cuối cùng), Warm bodies (Tình yêu zombie), Django unchained (Hành trình Django), Zero dark thiry (30’ sau nửa đêm), A good day to die hard (Die hard 5), Mama (Mẹ ma)…
 |
| Hunger Games, một trong số ít phim nước ngoài bị cấm vì có cảnh bạo lực quá mức cho phép. |
Nhưng phim Việt thì rất
phức tạp. Với phim nhà nước thì có định hướng rồi, tư nhân chủ yếu làm
phim hài thu vốn là chính nên nhiều khi phim nhạt, hài nhảm nhưng không
phạm Luật thì Hội đồng vẫn cho ra vì đồng vốn của họ là xương là máu.
Phim hay, có ý nghĩa nhân văn thì không sao, cái gì bạo lực quá, không
đúng với thuần phong mỹ tục cũng phải có ý kiến".
Khi Việt Nam gia nhập WTO
chúng ta đã buộc phải cam kết không hạn chế nhập phim ngoại. Do đó thị
trường điện ảnh tràn ngập các phim Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc hàng năm.
Thậm chí có những năm người ta thống kê, tất cả các phim được đề cử giải
Mân xôi vàng đều có mặt ở Việt Nam.
Nói điều đó để thấy, việc
kiểm duyệt với phim nước ngoài là vô cùng dễ. Theo Hội đồng duyệt phim
quốc gia thì sở dĩ ít khi có chuyện cấm hay cắt phim nước ngoài là bởi
phim Tây, bối cảnh và câu chuyện Tây nên dễ được chấp nhận với những
cảnh bạo lực và sex.
Thêm
vào đó, những nhà nhập phim tại Việt Nam cũng biết được gu của Hội đồng
duyệt nên hầu như họ chọn phim cực chuẩn xác. Trước nay chỉ có duy nhất
phim Hunger Games bị cấm chiếu ở Việt Nam.
 |
| Cảnh Đinh Y Nhung bị đánh ghen lột quần áo đứng giữa chợ, mang tấm bảng “Lấy chồng người ta” trước ngực bị cắt vì Hội đồng duyệt bảo diễn viên già và xấu, nude làm gì? |
Ồn
ào mới nhất thuộc về Bụi đời Chợ Lớn, khi có thông tin phim buộc phải
chỉnh lại theo yêu cầu của Hội đồng duyệt mới được cấp phép phổ biến.
Còn chuyện cắt phim thì khá phổ biến. Đạo diễn Lưu Huỳnh từng rớt nước mắt khi nghe tin Hội đồng duyệt phim quốc gia cắt đoạn đầu phim Lấy chồng người ta, lúc diễn viên Đinh Y Nhung bị đánh ghen lột quần áo đứng giữa chợ, mang tấm bảng “Lấy chồng người ta” trước ngực. Nguyên nhân, theo Hội đồng duyệt là diễn viên già xấu quá mà đưa cảnh đó lên làm gì?
Còn chuyện cắt phim thì khá phổ biến. Đạo diễn Lưu Huỳnh từng rớt nước mắt khi nghe tin Hội đồng duyệt phim quốc gia cắt đoạn đầu phim Lấy chồng người ta, lúc diễn viên Đinh Y Nhung bị đánh ghen lột quần áo đứng giữa chợ, mang tấm bảng “Lấy chồng người ta” trước ngực. Nguyên nhân, theo Hội đồng duyệt là diễn viên già xấu quá mà đưa cảnh đó lên làm gì?
Trong phim Huyền thoại bất tử,
vẫn của Lưu Huỳnh, cảnh quay Trần Bảo Sơn vạch quần đái vào hũ tro cốt
thi hài mẹ Dustin Nguyễn cũng bị cắt. Tình huống này dùng để đẩy sự xung
đột của 2 nhân vật này lên đỉnh điểm, dẫn đến chuyện Dustin Nguyễn phải
ra tay tiêu diệt kẻ ác. Nên khi xem phim, nhiều khán giả không thể hiểu
được vì sao hai nhân vật trên lại căm thù nhau đến thế?
Bi, đừng sợ,
tác phẩm của Phan Đăng Di từng được vinh danh ở nhiều liên hoan phim
quốc tế với những giải thưởng danh giá nhưng đó là phiên bản đầy đủ. Khi
về Việt Nam, bộ phim được ra mắt với phiên bản bị “cắt nát”.
Có đến 5 cảnh bị cắt làm
nhiều người xem ngơ ngác tự hỏi tại sao có những cảnh ở phía sau. Những
“cảnh nóng” đắt giá và cũng là thứ keo kết dính mạch đập của bộ phim đều
bị cắt. Đáng tiếc là hầu hết các cảnh bị cắt đều thuộc về cao trào của
bộ phim.
Phan Đăng Di chia sẻ:
“Những cảnh bị cắt là những cảnh mà theo hội đồng duyệt hơi... sexy, hơi
nóng. Khoảng 5-6 phút gì đó, tôi thấy tiếc lắm. Vấn đề chính của phim
này xoay quanh những bí mật trong cuộc sống của người lớn (đối lập với
thế giới ngây thơ của Bi) mà một phần quan trọng trong đó là đời sống
tình dục.
Đó là một trong những chủ
đề lớn của phim nên phải cần đến những cảnh nóng để người xem hiểu. Do
vậy nếu chúng bị cắt đi thì phim sẽ trở nên hơi mơ hồ. Giá như phim được
giữ lại những cảnh đó và quy định độ tuổi thích hợp được xem thì tốt
hơn rất nhiều”.
Sau khi phim ra mắt ở
Việt Nam, thậm chí Phan Đăng Di còn hối hận vì anh không thể mang đứa
con nguyên vẹn đến với số đông khán giả làm họ phải bực bội khi xem phim
của mình. Nhưng anh bảo “Hội đồng duyệt cũng chỉ làm việc theo luật
thôi”.
 |
| Bụi đời Chợ Lớn phản ánh tình trạng “vô chính phủ” ở TP.HCM - không đúng với thực tế và có nhiều hình ảnh bạo lực phạm vào điều cấm của Luật Điện ảnh. |
Ê kíp làm phim này đang
ra sức sửa chữa để đạt chuẩn của Hội đồng duyệt. Nhưng theo rất nhiều ý
kiến của các nhà làm phim trong và ngoài nước thì sẽ chẳng có cách nào
sửa chữa được một bộ phim thành phẩm hành động nhanh như Bụi đời Chợ Lớn.
Người ta bảo yêu cầu sửa chữa của Hội đồng duyệt chẳng khác gì việc “cấm chiếu” một cách khéo léo để tránh gây bức xúc dư luận.
Hội đồng duyệt hay khán giả duyệt?
Sau khi phim Bụi đời Chợ Lớn bị hoãn cấp phép và yêu cầu sửa chữa, rất nhiều cuộc tranh cãi đã nổ ra, thậm chí là cả những phản ứng tiêu cực của người làm phim liên quan đến việc kiểm duyệt phim tại VN.
Sau khi phim Bụi đời Chợ Lớn bị hoãn cấp phép và yêu cầu sửa chữa, rất nhiều cuộc tranh cãi đã nổ ra, thậm chí là cả những phản ứng tiêu cực của người làm phim liên quan đến việc kiểm duyệt phim tại VN.
Dù biết để xảy ra sự cố trên, lỗi thuộc về phía ê kíp sản xuất phim Bụi đời Chợ Lớn.
Họ đã không sửa chữa và bổ sung vào kịch bản một số nội dung trình thẩm
định kịch bản trước khi đưa vào sản xuất theo công văn ngày 26/10/2012
của Cục gửi Công ty TNHH Chánh Phương. Từ đó đẩy phim của mình vi phạm
Luật Điện ảnh.
Nhưng qua vụ việc này,
câu chuyện về sự thông thoáng trong công tác phân loại, dán nhãn phim và
tạo tự do cho những người làm nghề sáng tạo là nhu cầu có thật. Bởi
hiện nay Luật Điện ảnh được thể hiện khá chung chung về câu chữ.
Luật cấm rất đúng: “Cấm
tuyên truyền, kích động chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân
tộc và nhân dân các nước; kích động bạo lực; truyền bá tư tưởng phản
động, lối sống dâm ô, đồi trụy, hành vi tội ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị
đoan, phá hoại thuần phong mỹ tục,…”
 |
| Phim "Bẫy cấp ba" bị cấm chiếu. |
Tương tự ở phim Bụi đời Chợ Lớn,
phía nhà sản xuất phim cũng chỉ biết phim mình bị yêu cầu chỉnh sửa sau
cùng và họ không rõ những chi tiết buộc phải chỉnh sửa đã phạm phải
những điều cấm như thế nào.
Một đạo diễn có phim bị Hội đồng duyệt cắt, xin được giấu tên, cho biết anh không có cơ hội giải thích với Hội đồng duyệt phim vì sao anh lại dùng nhưng cảnh như thế.
Một đạo diễn có phim bị Hội đồng duyệt cắt, xin được giấu tên, cho biết anh không có cơ hội giải thích với Hội đồng duyệt phim vì sao anh lại dùng nhưng cảnh như thế.
Anh
cũng không chắc Hội đồng duyệt có hiểu được ý nghĩa của những cảnh nhạy
cảm trong phim của mình không. Nói cắt là phải cắt, chưa bao giờ Hội
đồng duyệt có sự đối thoại rõ ràng với các nhà làm phim.
Ở nước ngoài thậm chí
người ta còn có bên thứ ba bao gồm các đoàn thể như Hội phụ huynh, Hội
thanh niên, Hiệp hội các nhà làm nghề tham gia vào công tác kiểm duyệt.
Nếu sau khi Hội đồng duyệt và nhà sản xuất phim không giải quyết được
mâu thuẫn thì bên thứ ba trên sẽ làm người phân xử.
Đạo diễn trên cũng cho
rằng: Hội đồng duyệt phim cần tránh sự suy diễn hay áp đặt khi tiếp nhận
một bộ phim, đặc biệt là phim Việt. Tình trạng này đang xảy ra phổ biến
với những phim có yếu tố như cảnh sex, yếu tố bạo lực, yếu tố nhạy cảm
về tâm linh, văn hóa,…
Theo đạo diễn này, Hội
đồng duyệt nên xem phim dưới góc độ là những nhà chuyên môn chứ không
phải là xem dưới góc độ khán giả để rồi suy diễn những cảnh nhạy cảm.
Hội đồng nên tìm hiểu cặn kẽ những thể loại phim mà mình sắp duyệt.
Bởi
điện ảnh Việt Nam đi sau điện ảnh thế giới rất nhiều. Nhưng quy định
kiểm duyệt các cảnh nhạy cảm trong phim đã được điện ảnh Mỹ đặt ra từ
hơn 70 năm trước đây. Giờ mới gặp ở Việt Nam.
 |
| Những phim hành động như "Bụi đời Chợ Lớn" thường có câu chuyện hư cấu, rất khó sát với thực tế đời sống. |
Chỉ có những nhân vật
xuất thân từ xã hội đen mới có chuyện chém giết nhau. Chuyện hư cấu này
khiến người xem phim thỏa mãn và họ hầu như đều nhận định được đó chỉ là
câu chuyện hư cấu trên phim. Không phải là câu chuyện có thật ngoài
đời.
Thế nhưng hầu hết các
phim Việt có những cảnh hư cấu về bạo lực, về sex, về các vấn đề văn hóa
nhạy cảm,… người ta đều buộc phải cắt đi.
Cũng theo đạo diễn trên
muốn điện ảnh Việt hội nhập được với thế giới, muốn phim Việ ra nước
ngoài khiến người ta phải nể phục thì trước hết cần sự hội nhập của
những người làm quản lý và của những chính sách Điện ảnh.
 |
| Phim "Bi, đừng sợ" bị cắt hết cảnh nóng làm người xem không hiểu nổi câu chuyện phim. |
Nếu không vi phạm những
điểm cấm trên phim làm ra sẽ không phải bị cắt gọt hay cấm chiếu ngay cả
khi nó bị cho là phân biệt chủng tộc, phỉ báng tôn giáo hay bạo lực,
kích động… Người ta giải quyết chuyện này bằng cách phân loại phim theo
độ tuổi, kèm lời cảnh báo về nội dung có thể gây ảnh hưởng lên người
xem.
Dù biết nói như Cục
trưởng Cục Điện ảnh, TS Ngô Phương Lan thì mỗi nước có cách phân loại
phim riêng và ở Việt Nam, với đặc thù riêng, việc kiểm duyệt phim phải
tuân theo Luật Điện ảnh. Nhưng có lẽ nên có sự đối thoại rõ ràng giữa cơ
quan chịu trách nhiệm kiểm duyệt và những người làm phim, phát hành
phim để tìm ra tiếng nói chung.
Không thể mãi như hiện
nay, quan điểm của Hội đồng này là mệnh lệnh, là tiếng nói có quyền sinh
quyền sát cuối cùng cho một bộ phim trước khi trình chiếu. Trong bối
cảnh nền điện ảnh thương mại nước nhà còn yếu, những rào cản kiểm duyệt
sẽ chỉ làm suy yếu thêm lực lượng các nhà làm phim.
